By: Frans Sinengela
Elongifonai loimaliwa moivilo yetu kwalukeshe, olo tali ulike kutya mbooli otuna oimaliwa, oupyakadi otuhena eshivo loku ilongifa.
Ngeenge owa kufa omhito ndele to ehene povanhu moivilo ihapu yOshiwambo kutya nee eefya, ile pamwe eehango, oto udu nghene taveli tadele omivalu doimaliwa oyo valongifa oku etapo oivilo yavo.
Eshi nee tashi ku kumwifa osho eshi kutya, oivilo ei ohai kwata ashike efiku limwa alike; ndele oimaliwa ya tikila moivilo omo, oto kumwa, oimaliwa ya wana okutota nokufikamekifapo eengeshefa.
Eshi ota shit u ulikile nee kutya, mbooli mokati ketu ngeenge otweli tula kumwe, ohatu dulu oku eta po omahangano akula opangeshefa ndele hatu tungu eshi hashi ifanwa melaka loshiIngilisha “ Properties”, ile “Business conglomerates”.
Omolwashike hatu dulu okuhangana ponhele imwe tu hanaunepo oimaliwa ndele otwa nyengwa okuhangana tu etepo omadilaadilo okukalekapo oimaliwa yetu? Olyelye te tu nyeke eendunge tu dilaadile hano?
Ile kamushishii nokutya omahangano mahapu omounyuni omu okwa etwapo keefamili? Omahangano mahapu okwa enda taa fyuululwa ashike kovana fiyo sheuya kovatekulululwa; ovanhu va dilaadilile onakuiwa ndele tava toto po omahangano eengeshefa.
Vahapu ova fya vaka nangala, kakele kaasho omadina avo fiyo opaife okuna omwenyo, osheshi ovatekulu vavo ovo ve kwetele komesho osho sha totelwepo.
Omaitalifa, oo tae tu nyeke eendunge.
Luhapu ngeenge tweuya pamwe moivilo yetu, keshe umwe okwa hala okumonika kutya oye ena oshimaliwa shihapu edule mukwao; shoo eshi osho tashi eta moivilo mu tikile oimaliwa, ovanhu tava ka lya eendjo, ndele eetenda dondilo tadi ehelwa, ehauto dondilo da landwa; ndele okufuula ashike ovatali.
Eshi, osho tashi tu nyeke eendunge, noimaliwa yetu oyokufuula ashike; kaina eshi hai etapo shomupondo; ovanyasha veli moluhepo ohatu va undulile kepangelo olo liva file oshisho, omangha hatu dulu okutilashi omayovi omafele mahapu oimaliwa meefya nomeehango.
Ngeenge otwa dilaadila nawa meefamili detu omo, ohatu dulu oku uya po nondunge-dilaadilo, oyo tai dulu itu xumife komesho pangeshefa.
Mofamili keshe eshi hatu popi ngaha: omuna ovanhu veewino dayooloka; ovaxwekeli novaxwikili voitenda, ovapandi novakululi veexwiki, ovateleki, ovatungi, ovapopi novashiivinawa, ovapindiki novalandifi, onghedi keshe yeshiivo omo ili mofamili keshe.
Ndele eendunge adishe edi ngeenge oda tulwa kumwe omwa hala okutya itamu dulu ngeno epangelo meenghono pashimaliwa? Omwa hala okutya otamu ka hala vali epangelo liyandje oimaliwa yokutamekifa eengeshefa kovanyasha veni?
Eshi hatu indile oimaliwa kepangelo nokomahangano eembaanga, hasho eshi kutya otuna oluhepo loshimaliwa, ndele okutuya otuna oluhepo leendunge, nghene tuna okulongifa oimaliwa ei tu kwete.
Ngeenge owa hala okushi itavela kutya shili otuna oluhepo meshiivo lokulongifa oimaliwa, shikula ovanu vahapu ava va longele mepangelo ndele tava penzelwa, nande okonima ngoo yeedula nhano ile omulongo u tale paife meenghalo omo veli; veli paife meenghalo da nyaika, di dule nokuli dovanhu ava nghee va dalwa va longe mepangelo, ile va mone oimaliwa ei va mwene.
Hano tu dilaadileni nawa fyee tu kale tu shishi nokutya otuna onghandangala yakula pauhandimwe mexumifokomesho loshilongo, noimaliwa oyo tuna ohatu dulu okushakeneka epangelo ondjila-kati; eshi otashi dulika ashike ngeenge otwa xulifapo omaitalifa ndele hatu etapo endunge-dilaadilo da nghene tuna okulixumifakomesho noimaliwa yetu.
Hano, oluhepo kashifi okuhena oimaliwa, ndele okuhena eendunge nomadilaadilo.
Frans Sinengela, Omupekaapeki Moikwapolotika Noikwandjokonona Younyuni.
